ભક્ત પ્રહલાદની પૌરાણિક કથા

 ભક્ત પ્રહલાદની પૌરાણિક કથા

પ્રાચીન કાળમાં હિરણ્યકશિપુ નામનો એક અત્યંત ક્રૂર અને શક્તિશાળી અસુર રાજા હતો. તેણે કઠોર તપસ્યા કરીને બ્રહ્માજી પાસેથી એક વિશેષ વરદાન મેળવ્યું હતું. આ વરદાન મુજબ તેને ન તો દિવસમાં મારી શકાય કે ન રાતમાં, ન ઘરની અંદર કે ન બહાર, ન કોઈ માણસ દ્વારા કે ન કોઈ પ્રાણી દ્વારા, અને ન તો કોઈ અસ્ત્ર કે શસ્ત્રથી.

આ અજેય વરદાન પામીને તે અહંકારથી છકી ગયો અને પોતાને જ ભગવાન માનવા લાગ્યો. તેણે પોતાના રાજ્યમાં જાહેરાત કરી દીધી કે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા બંધ કરવામાં આવે અને દરેક વ્યક્તિ માત્ર તેની (હિરણ્યકશિપુની) જ પૂજા કરે.

પ્રહલાદની વિષ્ણુ ભક્તિ

હિરણ્યકશિપુને એક પુત્ર હતો જેનું નામ પ્રહલાદ હતું. પિતા અસુર હોવા છતાં, પ્રહલાદ નાનપણથી જ ભગવાન વિષ્ણુનો પરમ ભક્ત હતો. તે હંમેશા 'ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાય' નો જાપ કરતો રહેતો હતો.

હિરણ્યકશિપુને પોતાના જ પુત્રનું વિષ્ણુ ભક્ત હોવું બિલકુલ પસંદ નહોતું. તેણે પ્રહલાદને સમજાવવાનો અને ડરાવવાનો ઘણો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ પ્રહલાદની ભક્તિ અડગ રહી. ક્રોધિત થઈને હિરણ્યકશિપુએ પોતાના જ દીકરાને મારવા માટે ઘણા ક્રૂર પ્રયાસો કર્યા:

તેને ગાંડા હાથીઓના પગ નીચે કચડાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.

ઝેરી સાપવાળા ઓરડામાં ફેંકી દીધો.

ઊંચા પર્વતની ટોચ પરથી નીચે ખીણમાં ફેંકાવી દીધો.

પરંતુ દર વખતે ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના ચમત્કારથી પ્રહલાદની રક્ષા કરી અને તેને એક ઉઝરડો પણ ન આવ્યો.

હોલિકા દહનની ઘટના

હિરણ્યકશિપુની એક બહેન હતી હોલિકા. તેને એક જાદુઈ ચાદર (અથવા વરદાન) પ્રાપ્ત હતી, જેને ઓઢવાથી આગ તેને સળગાવી શકતી ન હતી. હિરણ્યકશિપુએ યોજના બનાવી કે હોલિકા પ્રહલાદને ખોળામાં લઈને ચિતા પર બેસશે.

પરંતુ જ્યારે આગ લગાવવામાં આવી, ત્યારે ભગવાનની લીલાથી હવાનો એક ઝટકો આવ્યો અને તે ચાદર હોલિકા પરથી ઉડીને પ્રહલાદ પર આવી ગઈ. આ રીતે હોલિકા એ જ આગમાં બળીને ભસ્મ થઈ ગઈ, અને પ્રહલાદ સુરક્ષિત બચી ગયો. બુરાઈ પર અચ્છાઈની આ જીતની યાદમાં આજે પણ હોલિકા દહનનો તહેવાર મનાવવામાં આવે છે.

ભગવાન નૃસિંહનો અવતાર

આ બધી ઘટનાઓથી ગુસ્સે ભરાઈને હિરણ્યકશિપુએ એક દિવસ ક્રોધમાં પ્રહલાદને મહેલના એક થાંભલા સાથે બાંધી દીધો અને પોતાની તલવાર કાઢીને પૂછ્યું, "બતાવ, ક્યાં છે તારો ભગવાન? શું તે આ નિર્જીવ થાંભલામાં પણ છે?" પ્રહલાદે શાંત ભાવે ઉત્તર આપ્યો, "હા પિતાજી, મારા પ્રભુ કણેકણમાં વસેલા છે."

ગુસ્સામાં આવીને હિરણ્યકશિપુએ જેવો એ થાંભલા પર પ્રહાર કર્યો, થાંભલો ભયાનક ગર્જના સાથે તૂટી ગયો. તેમાંથી ભગવાન વિષ્ણુ પોતાના નૃસિંહ અવતાર (અડધું શરીર મનુષ્યનું અને અડધું સિંહનું) માં પ્રગટ થયા.

કારણ કે હિરણ્યકશિપુને બ્રહ્માજીનું વિશેષ વરદાન હતું, તેથી ભગવાન નૃસિંહે તેને મારવા માટે વરદાનની તમામ શરતોનું પાલન કર્યું:

સમય: ગોધૂલિ વેળા અથવા સંધ્યા કાળ (ન દિવસ હતો, ન રાત).

સ્થાન: મહેલનો ઉંબરો (ન ઘરની અંદર હતો, ન બહાર).

અવસ્થા: તેને પોતાના ખોળામાં સુવડાવ્યો (ન તે ધરતી પર હતો, ન આકાશમાં).

હથિયાર: પોતાના સિંહના નખથી તેની છાતી ચીરી નાખી (ન અસ્ત્રનો પ્રયોગ કર્યો, ન શસ્ત્રનો).

આ પ્રકારે ભગવાન નૃસિંહે હિરણ્યકશિપુનો વધ કરીને પોતાના પરમ ભક્ત પ્રહલાદની રક્ષા કરી.

વાર્તાનો સાર: આ કથા આપણને શીખવે છે કે ભલે બુરાઈ કેટલી પણ તાકાતવર અને અજેય કેમ ન લાગે, અંતમાં જીત હંમેશા સચ્ચાઈ અને ઈશ્વર પ્રત્યેના અતુટ વિશ્વાસની જ થાય છે.