ઇન્દિરા એકાદશીની પૌરાણિક કથા | Indira Ekadashi ni Katha

ઇન્દિરા એકાદશીની પદ્મ પુરાણ આધારિત સાચી પૌરાણિક કથા અને વ્રતનું મહત્વ

ઇન્દિરા એકાદશીની પૌરાણિક કથા | Indira Ekadashi ni Katha ઇન્દિરા એકાદશીની કથા, ઇન્દિરા એકાદશીનું મહત્વ, ઇન્દિરા એકાદશી વ્રત કથા, ઇન્દિરા એકાદશી પૌરાણિક કથા, Indira Ekadashi Vrat Katha, Indira Ekadashi Mahatva, Indira Ekadashi Vrat Vidhi, Indira Ekadashi Ki Katha,

હિંદુ ધર્મમાં એકાદશી તિથિને ભગવાન શ્રીવિષ્ણુની ઉપાસના માટે પવિત્ર માનવામાં આવે છે. પદ્મ પુરાણના ઉત્તરખંડના 58મા અધ્યાયમાં આશ્વિન માસના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશીનું નામ ઇન્દિરા એકાદશી જણાવવામાં આવ્યું છે. આ અધ્યાયમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે રાજા યુધિષ્ઠિરને ઇન્દિરા એકાદશીના વ્રતનું મહાત્મ્ય અને રાજા ઇન્દ્રસેનની કથા સંભળાવી છે.

ઇન્દિરા એકાદશીનું નામ

રાજા યુધિષ્ઠિરે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને પૂછ્યું કે આશ્વિન માસના કૃષ્ણ પક્ષમાં આવતી એકાદશીનું શું નામ છે અને તેનું શું મહાત્મ્ય છે?

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે જણાવ્યું કે આ એકાદશીનું નામ ઇન્દિરા છે. તેના મહાત્મ્યને સાંભળવાથી વાજપેય યજ્ઞના ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે, એવું પદ્મ પુરાણના આ અધ્યાયમાં વર્ણવવામાં આવ્યું છે. આ કથામાં પિતૃના કલ્યાણ સાથે જોડાયેલો પ્રસંગ પણ આવે છે.

રાજા ઇન્દ્રસેનની કથા

પ્રાચીન સમયમાં માહિષ્મતી નગરીમાં ઇન્દ્રસેન નામનો રાજા હતો. તે ધર્મપૂર્વક પોતાના રાજ્યનું પાલન કરતો હતો. તે પુત્રો અને પૌત્રોથી યુક્ત હતો તથા ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ હતો.

રાજા ઇન્દ્રસેન ભગવાન વિષ્ણુનો ભક્ત હતો. તે ભગવાન ગોવિંદનાં નામોનું જપ કરતો અને આધ્યાત્મિક ચિંતન કરતો હતો. પદ્મ પુરાણમાં તેને ધર્મનિષ્ઠ અને વિષ્ણુભક્ત રાજા તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યો છે.

નારદ મુનિનું આગમન

એક દિવસ રાજા ઇન્દ્રસેન પોતાના રાજસભામાં સુખપૂર્વક બેઠો હતો. તે સમયે દેવર્ષિ નારદ મુનિ આકાશમાર્ગે ત્યાં આવ્યા.

રાજાએ નારદ મુનિનું સન્માન કર્યું અને તેમના આગમનનું કારણ પૂછ્યું.

ત્યારે નારદ મુનિએ રાજાને જણાવ્યું કે તેઓ બ્રહ્મલોકથી યમલોકમાં ગયા હતા. ત્યાં ધર્મરાજ યમે તેમનું સન્માન કર્યું હતું. યમરાજની સભામાં નારદ મુનિએ રાજા ઇન્દ્રસેનના પિતાને જોયા હતા.

રાજાના પિતાનો સંદેશ

નારદ મુનિએ રાજા ઇન્દ્રસેનને જણાવ્યું કે તેના પિતા યમરાજની પાસે હતા. પદ્મ પુરાણના વર્ણન મુજબ તેમના પિતાએ પૂર્વકાળમાં થયેલા એક વ્રતસંબંધિત દોષને કારણે ત્યાં રહેવું પડ્યું હતું.

રાજાના પિતાએ નારદ મુનિ મારફતે પોતાના પુત્ર ઇન્દ્રસેનને સંદેશ આપ્યો કે તે ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત કરીને તેનું પુણ્ય તેમને અર્પણ કરે, જેથી તેઓ સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ કરી શકે.

નારદ મુનિએ ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત સમજાવ્યું

નારદ મુનિએ રાજા ઇન્દ્રસેનને ઇન્દિરા એકાદશીના વ્રતની વિધિ સમજાવી.

પદ્મ પુરાણમાં વર્ણવ્યા મુજબ દશમી તિથિથી વ્રતની તૈયારી કરવામાં આવે છે. એકાદશીના દિવસે ભગવાન શ્રીવિષ્ણુનું સ્મરણ કરીને ઉપવાસ કરવામાં આવે છે અને વ્રતનું પુણ્ય પિતૃના કલ્યાણ માટે અર્પણ કરવામાં આવે છે.

નારદજીના ઉપદેશ પ્રમાણે રાજા ઇન્દ્રસેને ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત કર્યું.

ઇન્દ્રસેનના વ્રતનું ફળ

રાજા ઇન્દ્રસેને પોતાના પરિવારજનો સાથે વિધિપૂર્વક ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત કર્યું.

પદ્મ પુરાણમાં વર્ણન આવે છે કે વ્રત પૂર્ણ થયા પછી આકાશમાંથી પુષ્પોની વર્ષા થઈ અને રાજાના પિતા ગરુડ પર આરુઢ થઈ ભગવાન હરિના ધામ તરફ ગયા.

આ રીતે ઇન્દિરા એકાદશીના વ્રતના પુણ્યથી રાજાના પિતાનું કલ્યાણ થયું.

ત્યારબાદ રાજા ઇન્દ્રસેને પોતાના રાજ્યમાં ધર્મપૂર્વક શાસન કર્યું. તેણે પોતાના પુત્રને રાજ્ય સોંપ્યું અને અંતે પોતે પણ સ્વર્ગલોક ગયો હોવાનું પદ્મ પુરાણના અધ્યાયના અંતમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.

ઇન્દિરા એકાદશીનું પદ્મ પુરાણમાં મહાત્મ્ય

પદ્મ પુરાણના અંતમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ ઇન્દિરા વ્રતના મહાત્મ્યનું વર્ણન પૂર્ણ કરતાં કહે છે કે આ વ્રતનું મહાત્મ્ય વાંચવાથી અથવા સાંભળવાથી પાપોથી મુક્તિ મળે છે અને મનુષ્ય આ લોકમાં સુખ ભોગવીને લાંબા સમય સુધી વિષ્ણુલોકમાં નિવાસ કરે છે એવું ફળ વર્ણવવામાં આવ્યું છે.

આથી પદ્મ પુરાણના આ અધ્યાયમાં ઇન્દિરા એકાદશીનું મહાત્મ્ય મુખ્યત્વે ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિ, એકાદશી વ્રત અને પિતૃના કલ્યાણ સાથે જોડાયેલું છે.

ઇન્દિરા એકાદશીમાંથી મળતો ધાર્મિક સંદેશ

ઇન્દિરા એકાદશીની પદ્મ પુરાણમાં આવેલી કથા આપણને ભગવાન શ્રીવિષ્ણુની ભક્તિ અને વ્રતની શ્રદ્ધા સાથે પિતૃઓ પ્રત્યેની જવાબદારીનો સંદેશ આપે છે.

રાજા ઇન્દ્રસેન પોતે ધર્મનિષ્ઠ અને વિષ્ણુભક્ત હોવા છતાં જ્યારે તેને પોતાના પિતાની સ્થિતિ વિશે જાણવા મળ્યું, ત્યારે નારદ મુનિના ઉપદેશ પ્રમાણે તેણે ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત કર્યું અને તેનું પુણ્ય પોતાના પિતાના કલ્યાણ માટે અર્પણ કર્યું.

જય શ્રીહરિ 🙏

ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય